Aan het woord komt onder andere Ermo Hartsuijker, Hoofd crisisbeheersing bij de VR Utrecht. “Als daar een ziekenhuis zonder stroom zit richten ze geen projectteam op. Nee, ze zetten gewoon zo snel mogelijk een generator neer (…) Laten we in Nederland, in onze eigen situatie, vooral planmatig te werk blijven gaan. Maar als je ergens vaart mee wil maken, kun je ook al beginnen voor je het over alle details eens bent.” Volgens Hartsuijker kunnen we veel van de situatie in Oekraïne leren omdat problemen die bij ons kunnen spelen deels om dezelfde voorbereiding vragen. “Omdat je bijvoorbeeld te maken krijgt met vluchtelingenstromen. Omdat communicatie altijd cruciaal is tijdens crises.”
Ook Rob Jonkman, wethouder van Opsterland, komt aan het woord. Hij heeft in de afgelopen jaren een bijzondere band opgebouwd met de gemeente Nedryhailiv. Via de socials ziet hij dagelijks dat het leven in die gemeente ondanks alles toch doorgaat. “Daar zie ik hoe gebouwen heropend worden. Hoe het afstuderen van jongeren wordt gevierd met feestelijke kleding en muziek, ook al is het dan in de schuilkelders. Het gewone leven moet door bij langdurige crises. We moeten onze gemeenten niet op slot gooien.” Jonkman onderstreept het belang van noodsteunpunten. “Mensen gaan naar buiten, zoeken elkaar op. Daarom is het zo belangrijk dat je een vaste locatie hebt waar mensen naar toe kunnen. Waar de gemeente zichtbaar is.”
Jonkman wijst er verder op dat je als gemeente niet een ‘te grote broek’ aan moet trekken. “Wij kunnen nu eenmaal bij een calamiteit niet al onze 30.000 inwoners onmiddellijk van drinkwater voorzien.” Dat betekent niet dat gemeenten op dit thema niets te bieden hebben. Denk aan bewustwordingscampagnes en voldoende voorraden en noodstroom in publieke gebouwen. Op het gebied van noodstroom wijst Hartsuijker op de kwetsbaarheid van flatgebouwen: “Bij stroomuitval komt er vanaf de tweede verdieping geen stromend water meer uit de kraan. De liften doen het niet. Een generator voor flats is waanzinnig belangrijk, zeker voor kwetsbare bewoners.”
Van de communicatie-aanpak van gemeenten in Oekraïne kan veel worden geleerd. Een aantal belangrijke punten:
- Laat noodsteunpunten facilitators zijn voor communicatie. Al was het maar voor het opladen van een telefoon. “Als het niet mogelijk is om geliefden te bereiken dan doet dat wat met de samenhang in de samenleving.”
- Blijf als overheden in crisissituaties energie steken in het in stand houden van communicatie. Niet alleen over gevaren, noodhulp en ontwikkelingen. Maar ook om misinformatie tegen te gaan.
- Stel één woordvoerder aan bij crisissituaties. Zo ontstaat er één duidelijke stem, waardoor het publiek bij noodsituaties niet in verwarring raakt.
- Maak inwoners bewust waar je als gemeente wel en niet van bent.
- Burgers spelen een cruciale rol bij het functioneren van een samenleving bij crisissituaties. Creëer motiverende leiders binnen de gemeente. Mensen die keuzes kunnen uitleggen. Denk bijvoorbeeld aan het betrekken van verenigingen voor plaatselijk belang.
- Denk na hoe vrijwilligersnetwerken nu al versterkt en geëngageerd kunnen worden om ook in noodsituaties bij te dragen.