De journalistieke podcastserie NOOD, een productie van Corti Media in samenwerking met Deloitte, onderzoekt precies dat soort, nu nog fictieve scenario’s. In elf afleveringen duiken journalisten Daan Nieber en Annefleur Schipper in de vraag hoe voorbereid we eigenlijk zijn op rampscenario's die ooit ondenkbaar leken, maar nu dichterbij komen dan ooit.
De eerste aflevering zet meteen de toon. Sjoerd van der Smissen, Industrie Lead Publieke Sector bij Deloitte, benadrukt dat weerbaarheid niet alleen iets is van de overheid, maar van iedereen. Van ministeries tot buurthuizen, van beleidsmakers tot burgers: we spelen allemaal een rol. Nederland kan volgens hem veel leren van Finland, waar zelfredzaamheid diep in de samenleving zit. Daar weet bijna iedereen wat te doen in tijden van nood. Hier nog niet.
Die gedachte krijgt een serieuze lading in de tweede aflevering, waarin defensie-analist Patrick Bolder een wereld zonder satellieten schetst. Navigatie, telecom, pinbetalingen, vrijwel alles in onze moderne wereld hangt af van signalen die we niet zien en vaak vanzelfsprekend vinden. Wat als die plotseling uitvallen? Zonder satellieten komt Nederland letterlijk tot stilstand. En dat is niet langer een vergezocht scenario: sabotage en spoofing worden nu al ingezet door landen als Rusland en China. Bolder benadrukt dat weerbaarheid bij iets simpels begint: contant geld, een radio, kennis van alternatieve communicatie. Kleine dingen die een groot verschil kunnen maken.
In aflevering drie wordt er besproken wat er gebeurt er als de NAVO wordt aangevallen en Nederland automatisch in oorlog raakt? Rob Bauer, voormalig voorzitter van het Militair Comité van de NAVO, legt uit hoe snel dat realiteit kan worden. Oorlog is geen abstract begrip meer; het raakt ons dagelijks leven. De Rotterdamse haven wordt dan bijvoorbeeld een militair doelwit, en ook zorg, logistiek en veiligheid moeten zich aanpassen. Bauer laat zien dat veiligheid niet alleen draait om wapens of technologie, maar vooral om organisatie, samenwerking en mentale weerbaarheid.
Een aflevering later verplaatst het gesprek zich naar een ander element dat Nederland vormt: water. Hydroloog Niko Wanders vertelt in aflevering vier wat er gebeurt als ons waterpeil daalt door sabotage of extreme droogte. Regio’s waar nog maar een paar uur per dag water uit de kraan komt, dorre landschappen, industrieën die stilvallen. Hij zegt het treffend: “Er is in Nederland geen druppel water die niet door een menselijke hand ergens heen gestuurd wordt.” Water lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Weerbaarheid begint dus ook thuis, met een regenton, wat flessen water op voorraad en het besef dat onze zekerheid kwetsbaar is.
In aflevering vijf valt het licht uit. Een grootschalige cyberaanval legt het Nederlandse stroomnet plat. Cybersecurity-expert Frank Groenewegen (Deloitte) vertelt hoe afhankelijk we zijn van iets dat we niet kunnen aanraken: elektriciteit. Zonder stroom ligt alles stil. Geen ov, geen internet, geen pinbetalingen, zelfs het alarmnummer 112 is nauwelijks bereikbaar. Toch is ook hier voorbereiding mogelijk. Groenewegen pleit voor praktische maatregelen: houd contant geld in huis, zorg voor een opgeladen powerbank en oefen met het idee dat technologie kan falen.
Soms komt de dreiging niet van buitenaf, maar van binnenuit. Tijdens de Pride in Amsterdam breekt paniek uit door AI-gegenereerde nepbeelden van mensen met bommen. In aflevering zes legt Gwenda Nielen, expert online manipulatie bij TNO, uit hoe desinformatie wordt ingezet om angst en verdeeldheid te zaaien. Met kunstmatige intelligentie wordt het steeds makkelijker om realistische leugens te verspreiden. In stressvolle situaties geloven mensen sneller wat ze zien. Haar oproep is helder: “Kijk twee keer voordat je deelt. Mediawijsheid is óók weerbaarheid.”
De zevende aflevering speelt in op een scenario dat we nog maar al te goed kennen: een nieuwe pandemie. Jan Kluytmans, epidemioloog en microbioloog bij het UMC Utrecht, vraagt zich af of we na corona echt beter voorbereid zijn. Het fictieve ‘Kappa-virus’ verspreidt zich razendsnel en dwingt mensen opnieuw tot afstand. De aflevering laat zien dat onze veerkracht niet alleen afhangt van medische middelen, maar ook van vertrouwen, communicatie en saamhorigheid.
In aflevering acht stijgt het water juist tot aan onze lippen. Door extreme regen breken dijken in de Maas-Rijndelta en moeten 180.000 mensen evacueren. Hoogleraar Matthijs Kok van TU Delft legt uit hoe zelfs een land dat gebouwd is op water kwetsbaar blijft. Ondanks alle techniek om water onder controle te houden blijft de natuur onvoorspelbaar.
De negende aflevering laat zien hoe kwetsbaar onze economie is door onze afhankelijkheid van digitale systemen. In de Rotterdamse haven legt een cyberaanval alles stil. Containers blijven staan, kranen bewegen niet meer en de logistieke keten valt uit elkaar. Marijn van Schoote, directeur van FERM, vertelt hoe een digitale storing snel kan uitgroeien tot een nationale crisis, met lege schappen en stijgende prijzen tot gevolg.
Ook een kernongeval komt voorbij. In aflevering tien legt Mark van Bourgondiën van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming uit wat er gebeurt als er radioactieve stoffen vrijkomen bij de kerncentrale in Borssele. Moet je schuilen of evacueren? Wanneer slik je jodiumpillen? Zijn uitleg maakt duidelijk dat heldere communicatie in zulke situaties letterlijk levens kan redden.
De serie sluit af met een hoopvol perspectief. In de elfde aflevering praten Karen van den Oudenhoven (SCP) en Corine Duitman (gemeente Rotterdam) over samenredzaamheid. Want in tijden van nood zijn het niet de protocollen die je redden, maar de mensen om je heen. Je buren, je vrienden, de mensen met wie je straks de zandzakken legt.
NOOD laat zien hoe dun de lijn is tussen onze goed georganiseerde samenleving en chaos, maar ook hoeveel kennis, betrokkenheid en veerkracht er in Nederland aanwezig is. Weerbaarheid gaat niet alleen over noodpakketten of rampenplannen, maar vooral over bewustzijn, samenwerking en de bereidheid om elkaar te helpen, juist als het erop aankomt.
De podcast NOOD is te beluisteren via alle podcastplatforms.