Onder leiding van de commandant S. Snijdelaar en de eerste officier M. van Rooijen is de bemanning bezig met het in kaart brengen van wie er in varen en vliegen, om zo de eilanden van het Koninkrijk te beschermen..jpeg)
Waar vroeger, in de afgelopen tien tot twintig jaar, het zwaartepunt lag op drugs- en contra-smokkeloperaties (met afwisselend Zr.Ms. Groningen, Zr.Ms. Friesland en Zr.Ms. Holland, Zr.Ms. Zeeland), is de primaire missie nu veranderd. Tegenwoordig staat het Find, Reassure en Deter-principe tijdens het patrouilleren centraal: monitoren, observeren, registreren en tevens geruststellen en afschrikken, met het doel de veiligheid te versterken in plaats van direct te interveniëren. Aan boord zijn onder meer twee FRISC-speedboten en een NH-90 helikopter beschikbaar, middelen die essentieel zijn voor snelle onderscheppingen en interventies, maar vooral voor een continue en effectieve maritieme monitoring.
De toon van de huidige missie is anders: “Naast Patrouille Vaartuig ‘Groningen’ is ‘De Pelikaan’ permanent aanwezig in het Caribisch gebied en is het ‘logistiek werkschip’,” zoals van Rooijen het uitdrukt, zowel symbolisch als letterlijk: het gaat om een rustige, constante maritieme aanwezigheid. Het schip ondersteunt operaties van de Kustwacht en mariniers en kan direct worden ingezet voor noodhulp, zoals afgelopen keer op Jamaica bij orkaan Melissa- en humanitaire missies. De bemanning is voor drie jaar geplaatst op dat werkschip, en woont met hun families op Curaçao. Het zijn mensen die het eiland kennen, die de lokale realiteit begrijpen.
De nadruk ligt bij Zr.Ms. Groningen nu op bescherming, niet alleen tegen criminelen maar tegen bredere dreigingen: instabiliteit aan de Venezolaanse kust, behoud van een vrij luchtruim, potentiële politieke spanningen, en bijstand bij rampen en crises.
(1).jpeg)
Waarom deze switch naar monitoren? De geopolitieke achtergrond
De keuze om de missie van actief bestrijden van narcoticahandel om te buigen naar monitoren is niet los te zien van de veranderde situatie in het Caribisch gebied en in de rest van de wereld. Defensie legt meer nadruk op haar primaire hoofdtaak het beschermen van het grondgebied van het Koninkrijk. De laatste jaren is de instabiliteit in buurland Venezuela enorm toegenomen, met directe gevolgen voor de benedenwindse eilanden Curaçao, Aruba en Bonaire. De regionale veiligheidsdreiging neemt toe, niet alleen door georganiseerde misdaad (drugs, wapens, mensensmokkel), maar ook door het risico op onbedoelde escalaties.
Tegelijkertijd schrijft het Clingendael Institute dat de Amerikaanse buitenlandse en defensiepolitiek in de regio, met name tegenover Venezuela, consequent wordt aangescherpt, wat spanningen oproept en ook impact heeft op de veiligheid van de Caribische eilanden van het Koninkrijk. Clingendael
Bovendien kondigde de Nederlandse overheid een versterking van de maritieme bewaking aan: nieuwe cutters, meer personeel, betere radar- en surveillancesystemen. Dit illustreert dat Nederland, en met name de maritieme veiligheidsdienst, in het Caribisch gebied zich bewust is van de veranderende dreigingen en de noodzaak tot proactief toezicht.
Daarom is het logisch dat Zr.Ms. Groningen ingezet wordt om een scherp “maritiem beeld” te vormen: wie vaart waar, welke patronen zijn er en wat is de situatie ter plaatse.
Samenwerking én afstand: de relatie met de VS
Historisch was de samenwerking tussen Nederlandse eenheden (zoals Zr.Ms Friesland of Zr.Ms. Groningen) en de United States Coast Guard (met law-enforcement detachments aan boord) een hoeksteen van de bestrijding van maritieme criminaliteit in het Caribisch gebied.
Toch is er sinds kort sprake van afstand. Volgens een recente boodschap uit Den Haag is de huidige Amerikaanse militair-maritieme opbouw in de Cariben, met oorlogsschepen aan de Venezolaanse kust en versterkte patrouilles, een zuiver Amerikaanse inzet. Het Koninkrijk der Nederlanden is daar niet bij betrokken.
Dat betekent niet dat de samenwerking helemaal stopt: Nederland zegt de reguliere samenwerking en informatie-uitwisseling voort te zetten. Maar de nieuwe Amerikaanse operaties, zoals onder de vlag van Operation Southern Spear (ingesteld in 2025), zijn niet gecoördineerd met het Koninkrijk.
Wat betekent dit voor de eilanden en de bemanning aan boord
Voor de eilanden betekent de missie van de Groningen en de versterkte kustwacht een vorm van continue aanwezigheid en waakzaamheid. Een signaal dat de Nederlandse Staat, met de marine en kustwacht, waakt over de regionale veiligheid en stabiliteit.
Voor de bemanning betekent deze shift dat hun werk minder “actiegericht en sensatievol”, maar des te belangrijker wordt: constant, soms onzichtbaar, doch cruciaal. Ze zijn het “oog op zee” geworden. In plaats van beslag leggen of arrestaties doen, monitoren ze het luchtruim, registreren ze scheepsverkeer, patronen, routes en kunnen zo bijdragen aan preventie.
In geval van crises, zoals politieke instabiliteit aan de Venezolaanse kust, vluchtelingenstromen, of natuurrampen zoals orkanen is deze maritieme monitoring ook van grote waarde. Dankzij de inzet van een NH-90 helikopter en een FRISC kunnen ze razend snel reageren, assisteren of hulpverlenen. Deze eenheden vergroten bovendien het operationele overzicht aanzienlijk wat resulteert in een vollediger maritiem beeld een aanzienlijk betere situational awareness.
Reflectie: veiligheid, soevereiniteit en geopolitiek
De nieuwe missie van de Groningen illustreert de complexiteit van hedendaagse maritieme veiligheid in het Caribisch gebied: het is niet langer enkel “drugsbestrijding”, maar een mix van preventie, bescherming, monitoring en paraat staan.
Tegelijk is de afhankelijkheid van internationale geopolitieke krachten, met name de VS, groter dan ooit.
Voor Nederland en voor de eilanden is het een delicate evenwichtsoefening: enerzijds samenwerken en gebruik maken van internationale capaciteit; anderzijds waakzaam blijven voor escalatie, en alert op hoe inzetruimte en informatie gedeeld worden.