Hoe doe je dat in de praktijk? Bastiaan Walenkamp (Deloitte) en Jeffrey Leusink-Nicolai (KPN) vertellen hoe samenwerking over sectorgrenzen heen eruitziet.
Bastiaan Walenkamp, Deloitte
“Wat we aan iedere deelnemende organisatie vragen zijn drie dingen. In de eerste plaats moet er bestuurlijk commitment zijn, dus weerbaarheid moet op de strategische agenda staan,” vertelt Walenkamp (Deloitte). “We zijn een kopgroep. Dat betekent dat je bereid bent net die extra stap te zetten en verder wil kijken dan wat strikt noodzakelijk is. En tenslotte moet je echt willen samenwerken met andere organisaties op dit vlak. Dat is de basis. Organisaties die aansluiten, willen die publiek-private samenwerking ook echt opzoeken. Juist over sectorgrenzen heen.” Leusink-Nicolai (KPN) vult hem aan: “Iedereen zit er vanuit intrinsieke motivatie in. Je wilt wat brengen maar ook wat komen halen. Het is een informeel netwerk gericht op kennisdeling, het uitwisselen van ervaringen en onderling vertrouwen. Organisaties leren van elkaar hoe zij zich beter kunnen voorbereiden op crisis- en verstoringsscenario’s.”
Van papier naar praktijk
Jeffrey Leusink-Nicolai, KPN
“Op dit moment lopen er drie concrete ‘scenario-based’ initiatieven. De eerste: wat betekent het concreet als je organisatie 72 uur zonder stroom zit? Dat proberen we van papier naar praktijk te brengen. Welke processen vallen uit? Wie heb je nodig om door te kunnen? En welke afspraken moet je nù maken?” Walenkamp: “Bij het tweede initiatief werken we aan ‘het weerbaarheidsbericht’. Welk crisisplan treedt op welk moment in werking bij vitale bedrijven, maar ook bij niet-vitale bedrijven en bij burgers. En wat betekenen de verschillende crisiscoderingen in de praktijk: weet iedereen wat ze moeten doen, ook als de communicatiemogelijkheden beperkt zijn?” Leusink-Nicolai: “Verder werken we aan het initiatief ‘Noodpakket van Nederland’. Hoe kunnen wij als kopgroep praktisch helpen bij het verdelen van schaarse noodstroomcapaciteit binnen de kaders van de overheid? En hoe kunnen we menselijk kapitaal optimaal inzetten? Stel bijvoorbeeld dat er een cyberaanval is op een vitale sector of proces, die leidt tot een uitzonderlijke situatie en stel dat daarbij de telecom-industrie niet getroffen is. Dan zou je kunnen kijken wie de juiste kennis beschikbaar heeft om te kunnen helpen. KPN heeft bijvoorbeeld een computer-emergency-response team en specifieke IT-kennis. Alleen al met het weten waar kennis en expertise beschikbaar zijn en hoe je dat zou kunnen inzetten ben je al heel ver. Dat is laaghangend fruit waarmee we slagkracht en verbondenheid in Nederland creëren.”
Walenkamp: “Het volgende initiatief waar we mee aan de slag willen is een artikel 5 scenario: wat gebeurt er als een NAVO-bondgenoot wordt aangevallen en Nederland direct betrokken raakt? Wat zijn de initiatieven die we daarop kunnen ontplooien voor publiek-private samenwerking? Een andere werkstroom van de kopgroep is meer thematisch. Zo werken een aantal van de organisaties aan wijkweerbaarheid en werken we mee aan een vijftal noodsteunpunten-pilots.”
Het grootste gevaar
“Bij weerbaarheid draait het om het adaptievermogen om te reageren en dingen te kunnen doen,” vervolgt Leusink-Nicolai. “Wat ik een groot gevaar vind, is denken dat we niks kunnen en alles nu opnieuw uit moeten vinden. We willen nog wel eens vergeten dat we in het verleden bijvoorbeeld ook een Koude Oorlog hebben meegemaakt en dat er al wet- en regelgeving is opgesteld waar vitale sectoren, de overheid en bedrijven aan moeten voldoen. Dat is niet nieuw. We willen nog wel eens denken dat het hier allemaal veel bureaucratischer is dan in bijvoorbeeld Finland en dat wij niet in staat zijn om als publieke en private partijen samen crises op te lossen. Maar in de praktijk is dat helemaal niet zo. We moeten geloven en vertrouwen op ons eigen innovatie- en oplosvermogen en ook op alles wat we van tevoren hebben bedacht.”
Van het ‘ik’ naar het ‘wij’
Walenkamp is het daar mee eens. “We zijn toen we begonnen met deze kopgroep, op bezoek geweest in Finland. Wat mij in Finland opviel, is dat weerbaarheid daar niet alleen over noodplannen gaat. Ook cultuur en gemeenschapszin maken daar onderdeel uit van de strategie. Ze investeren in elkaar leren kennen, zodat je weet wie je moet bellen als het erop aankomt. Dat is de basis, dat moet je op orde hebben. En als er dan iets gebeurt wat je van tevoren niet had bedacht, dan vind je met elkaar wel de oplossing op dat moment. Dan gaan we van het ‘ik’ naar het ‘wij’. Misschien is dat wel de positieve kant van deze verandering in ons veiligheidsdenken, dat we elkaar opnieuw leren vinden. Van persoon tot persoon, van wijk tot wijk, van organisatie tot organisatie. Dan zijn we tot veel in staat. We hebben van oudsher geleerd om samen te werken tegen een gezamenlijke vijand: het water. Dat vermogen zit nog steeds diep in ons DNA. En deze ‘koude fase’ moeten we gebruiken om scherper te krijgen wie wat kan en wie waarvoor verantwoordelijk is.”
“We moeten onszelf overbodig maken”
Leusink-Nicolai: “Wat ik persoonlijk het mooiste zou vinden, is dat over vijf jaar deze kopgroep niet meer nodig is. Dat samenwerken aan weerbaarheid zo vanzelfsprekend is geworden dat het verankerd zit in de bestaande structuren.” Walenkamp knikt. “Die ambitie wordt breder gedeeld. We moeten onszelf overbodig maken. Door onze individualisering zijn politiek, bedrijfsleven en overheid elkaar soms een beetje kwijtgeraakt. In Finland zie je hoe vanzelfsprekend die samenleving kan zijn. Het bedrijfsleven krijgt daar de ruimte om mee te denken over oplossingen voor problemen en die pakken daar ook hun verantwoordelijkheid. Die open samenwerking willen wij ook bereiken. En of dat nou binnen een kopgroep is die doorgroeit, of binnen bestaande instituten waardoor de kopgroep kan ophouden te bestaan… In beide gevallen hebben we dan ons doel bereikt.”
Bastiaan Walenkamp is Program Director Resilience bij Deloitte. Jeffrey Leusink-Nicolai is Executive Vice President & Chief Information Security Officer bij KPN. De Kopgroep Nationale Weerbaarheid en Veiligheid bestaat uit organisaties die na een moreel appèl van voormalig NAVO-topman admiraal (b.d.) Rob Bauer, een vooroplopende groep hebben gevormd die zich maatschappelijk verantwoordelijk voelt om samen te werken aan een veiliger en weerbaarder Nederland. De groep bestaat onder andere uit: ABN AMRO, Albert Heijn, AMS-IX, Deloitte, EACC Netherlands, Gasunie, Gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam, KPN, Ministerie van Justitie en Veiligheid, Ministerie van Defensie, Nederlandse vereniging van Banken, NIPV, Rabobank, Rode Kruis, TenneT, TNO, Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond, VNO-NCW en Waternet.