7 Juli 2026 - Wat gebeurt er als Nederland plotseling drie dagen zonder stroom zit? Duizenden reizigers stranden. Treinen komen stil te staan. Communicatie valt uit. Stations veranderen van vervoersknooppunten in plekken waar mensen informatie, hulp of simpelweg een gevoel van veiligheid zoeken.
Voor veel Nederlanders klinkt het als een ver-van-mijn-bed-scenario. Voor NS is het inmiddels dagelijkse kost om hierover na te denken.
Niet omdat de spoorvervoerder doemscenario's wil schetsen. Wel omdat de wereld fundamenteel verandert.
"De vraag is niet meer óf we met complexe verstoringen te maken krijgen, maar hoe we ervoor zorgen dat we als organisatie blijven functioneren wanneer ze zich voordoen."
Dat is precies waar de nieuwe resilience-strategie van NS om draait.
Weerbaarheid zit al jaren in het DNA van NS
Wie denkt dat weerbaarheid voor NS een nieuw thema is, vergist zich.
Het Nederlandse spoor behoort tot de drukst bereden netwerken ter wereld. Extreem weer, technische storingen, uitgevallen systemen of overstromingen vragen al jaren om snelle beslissingen en improvisatie. "We zijn gewend om onder druk te werken. Ons netwerk is kwetsbaar, intensief gebruikt en technisch complex. We zijn eigenlijk al jarenlang bezig met weerbaarheid."
Maar de aard van de dreigingen verandert. Waar vroeger vooral techniek en natuur centraal stonden, komen daar nu geopolitieke spanningen, cyberaanvallen, sabotage, desinformatie en langdurige verstoringen van vitale infrastructuur bij. Dat vraagt om een andere manier van denken. Niet alleen over systemen, vooral over mensen.
Je kunt je niet op alles voorbereiden...
Tijdens een recent bezoek aan Polen werd die realiteit nog tastbaarder. De dreiging van oorlog is daar geen theoretisch debat meer, maar onderdeel van het dagelijks denken. "De hoeveelheid én de intensiteit van de dreigingen nemen zo snel toe dat je jezelf moet afvragen hoe realistisch het is om je tegen alles weerbaar te maken."
Daarom koos NS bewust voor een andere benadering: daarbij ligt de nadruk binnen NS niet op het volledig dichttimmeren van ieder denkbaar scenario, maar op het versterken van het vermogen om ook onder moeilijke omstandigheden te blijven functioneren. Dat is volgens NS de kern van weerbaarheid.
De kern van de weerbaarheidsstrategie? Verbinding
Treinen, techniek en crisisplannen vormen vanzelfsprekend een onmisbaar onderdeel van de weerbaarheid van NS. Maar de strategie gaat over meer dan systemen die blijven werken. De echte kracht zit in het vermogen om verbindingen in stand te houden – tussen mensen, processen, organisaties en de samenleving.
"Wij verbinden mensen iedere dag van de ene locatie naar de andere. Dat is onze maatschappelijke opdracht. Maar in deze strategie krijgt verbinding een bredere betekenis. Het gaat niet alleen om het verbonden houden van Nederland, maar ook om de verbinding tussen collega's, tussen afdelingen, tussen organisaties, tussen overheid en samenleving én tussen het werk en de thuissituatie van onze medewerkers."
Juist daarin ziet NS zijn maatschappelijke rol. Een spoorbedrijf houdt immers niet alleen reizigers in beweging, maar verbindt ook ziekenhuizen, hulpdiensten, bedrijven, havens, veiligheidsregio's en andere vitale schakels in de samenleving. Wanneer Nederland onder druk komt te staan, is het van groot belang dat die verbindingen blijven functioneren.
Vanuit die gedachte heeft NS zijn weerbaarheidsstrategie opgebouwd rond drie pijlers, die samen invulling geven aan die verbinding.
- Regie voeren: Inzicht creëren in alles wat binnen NS al gebeurt op het gebied van weerbaarheid en deze initiatieven met elkaar verbinden tot één samenhangende aanpak. Zo ontstaat overzicht, samenhang en gezamenlijke sturing.
- Voldoen aan de CER-verplichtingen: Als vitale organisatie moet NS aantoonbaar voorbereid zijn op uiteenlopende dreigingen. De Europese CER-richtlijn biedt daarvoor een gezamenlijk kader, waarmee de weerbaarheid van NS én de verbinding met partners in de vitale infrastructuur wordt versterkt.
- Bestaande initiatieven versterken: Medewerkers actief betrekken bij trainingen, oefeningen, reservistenregelingen en maatschappelijke initiatieven. Daarmee groeit niet alleen de weerbaarheid van de organisatie, maar ook die van de samenleving waarvan NS-onderdeel is.
Geen drie losse projecten, maar drie bouwstenen van één gezamenlijke ambitie: de verbindingen versterken die Nederland in beweging houden, juist wanneer het moeilijk wordt.
Tijdens presentaties aan de Raad van Bestuur, de Raad van Commissarissen en later de Top 250 van NS merkte Schenk vooral nieuwsgierigheid en een sterke betrokkenheid. Weerbaarheid is geen project van één afdeling, maar een organisatie brede opgave die alleen slaagt wanneer mensen zich eigenaar voelen van de ambitie én samenwerken om die verbinding iedere dag sterker te maken.
De mens maakt uiteindelijk het verschil
Een crisisplan is noodzakelijk, maar krijgt pas betekenis door de mensen die ermee moeten werken. Daarom kijkt NS niet alleen naar infrastructuur, systemen en processen, maar ook naar de ruim twintigduizend collega's die in een crisis het verschil maken.
Weerbaarheid draait immers niet alleen om systemen die blijven functioneren, maar ook om mensen die weten wat hun rol is wanneer die systemen onder druk komen te staan. Wat vraagt NS dan van medewerkers? En minstens zo belangrijk: wat mogen medewerkers op zo'n moment van NS verwachten?
Daarvoor is inmiddels een toolbox ontwikkeld die leidinggevenden helpt om met hun teams het gesprek te voeren over weerbaarheid en handelingsperspectief.
Wat doe je wanneer de stroom 72 uur uitvalt? Kun je nog naar je werk? Welke functies moeten altijd doorgaan? En hoe ondersteunen collega's elkaar wanneer communicatie grotendeels wegvalt? Ook is er aandacht voor vragen over de thuissituatie, zoals de zorg voor kinderen of naasten. Niet om druk op medewerkers te leggen, maar om hen en de organisatie beter voor te bereiden op situaties waarin moeilijke afwegingen nodig kunnen zijn.
Tegelijkertijd onderzoekt NS wat in een crisissituatie het absolute minimum is dat overeind moet blijven. Welke treinen moeten blijven rijden? Welke stations moeten openblijven? Welke functies zijn cruciaal? En vooral: welke mensen zijn daarvoor nodig?
Niet iedereen hoeft daarbij dezelfde rol te vervullen. Sommige medewerkers zijn onmisbaar voor het draaiend houden van de spooroperatie. Anderen kunnen juist op een andere manier van betekenis zijn. NS onderzoekt daarom ook hoe collega's kunnen bijdragen aan lokale hulpinitiatieven, reservist kunnen worden of trainingen kunnen volgen die hun persoonlijke weerbaarheid vergroten. Op Rotterdam Centraal wordt bovendien onderzocht hoe een station, naast vervoersknooppunt, ook kan functioneren als noodsteunpunt waar burgers tijdens een crisis terechtkunnen voor informatie, opvang en ondersteuning.
Dat laat zien dat weerbaarheid verder gaat dan bedrijfscontinuïteit alleen. Als vitale organisatie draagt NS bij aan maatschappelijke continuïteit: door Nederland, ook onder moeilijke omstandigheden, zo goed mogelijk in beweging te houden.
Whole of Society
Wat vooral opvalt, is dat NS deze opgave nadrukkelijk niet alleen wil aanpakken. Samenwerking staat centraal. Niet alleen met ProRail en Defensie. Ook met veiligheidsregio's, gemeenten, het Rode Kruis, de levensmiddelensector, banken, VNO-NCW en andere vitale organisaties. Organisaties die elkaar vroeger nauwelijks ontmoetten, zitten nu steeds vaker aan dezelfde tafel om te praten over continuïteit en hoe Nederland blijft functioneren als systemen uitvallen.
Uiteindelijk draait weerbaarheid om samenhang
Je kunt investeren in techniek.
In infrastructuur.
In procedures.
In crisisplannen.
In wet- en regelgeving.
Maar geen van die onderdelen staat op zichzelf.
"Weerbaarheid ontstaat niet door één maatregel, één plan of één organisatie. Het vraagt om techniek die werkt, processen die duidelijk zijn, partners die elkaar weten te vinden én mensen die weten wat zij kunnen doen wanneer het erop aankomt."
Juist in die samenhang ligt de kracht van NS. Door infrastructuur, techniek, processen en mensen met elkaar te verbinden, kan de organisatie bijdragen aan één gezamenlijke ambitie: Nederland in beweging houden, ook wanneer de omstandigheden moeilijk zijn. Letterlijk én figuurlijk.