Klaas Gommers, beleidsadviseur bij de Vereniging van Openbare Bibliotheken, licht toe.
‘Bibliotheken zijn niet alleen plekken voor kennis en informatie, maar ook belangrijke ontmoetingsplaatsen die bijdragen aan sociale cohesie, mentale weerbaarheid en betrouwbare informatievoorziening.’
Met ongeveer 1.200 vestigingen en locaties verspreid over heel Nederland vormen bibliotheken een fijnmazig netwerk in steden, dorpen en wijken. Dat netwerk blijkt juist in tijden van crisis van grote waarde. Tijdens de coronapandemie werden bibliotheken uiteindelijk zelfs aangemerkt als essentiële voorziening. Mensen konden er terecht voor hulp bij digitale overheidsdiensten, het installeren van apps en het begrijpen van complexe informatie.
Volgens Gommers dragen bibliotheken ook bij aan de mentale weerbaarheid van inwoners. Hij wijst op ervaringen uit Oekraïne, waar bibliotheken een veilige plek bieden voor ontspanning, ontmoeting en het verwerken van ingrijpende gebeurtenissen. ‘Je ziet dat de bibliotheek een enorme rol pakt in mentale weerbaarheid. Het is een plek waar mensen even niet hoeven na te denken en waar verhalen uit de gemeenschap ruimte krijgen. Dit zien we ook in Nederland rondom ingrijpende gebeurtenissen zoals de aardbevingen in Groningen, de explosie in Tarwekamp in Den Haag en zelfs nog na decennia zoals oorlogsverhalen in het kader van 80 jaar vrijheid.
Sociale infrastructuur als levenslijn
De kracht van bibliotheken zit volgens Gommers vooral in hun lokale verankering. Bibliotheken fungeren als ankerpunten in de gemeenschap en brengen mensen, informatie en ondersteuning samen. Dat sluit nauw aan bij de inzichten uit het project noodsteunpunten, waarin het belang van sociale netwerken en lokale voorzieningen centraal staat. De reden: crises manifesteren zich lokaal. Internationale onderzoeken laten zien dat sterke sociale infrastructuren bijdragen aan vertrouwen, betere informatie-uitwisseling en uiteindelijk zelfs aan het redden van levens tijdens crises.
Betrouwbare informatie als oertaak
Een andere belangrijke bijdrage van bibliotheken aan weerbaarheid én een sterk raakvlak met noodsteunpunten is het versterken van informatievaardigheden. In een tijd waarin desinformatie en misinformatie een steeds grotere rol spelen, helpen bibliotheken inwoners bij het vinden, beoordelen en begrijpen van informatie. ‘Dat is een oertaak van de bibliotheek: toegang bieden tot betrouwbare informatie en mensen helpen begrijpen waar informatie vandaan komt.’
Die rol wordt volgens Gommers alleen maar belangrijker. Zeker tijdens crises moeten inwoners kunnen vertrouwen op informatie en weten hoe zij die informatie kunnen toetsen. Bibliotheken ondersteunen daarbij niet alleen digitaal vaardige inwoners, maar juist ook mensen met beperkte taal- of digitale vaardigheden. ‘Wij bereiken ook deze kwetsbare groep en helpen hen om weerbaarder te worden’.
Een logische partner voor noodsteunpunten
‘Het belang van ontmoeting en ontmoetingsplekken wordt door vrijwel alle gemeenten erkend. Dat kunnen we nu al organiseren, omdat we weten dat een samenleving daar weerbaarder van wordt. Nederland hoeft niet te wachten op een crisis om te investeren in weerbaarheid. Bibliotheken leveren daar vandaag al een belangrijke bijdrage aan, als ontmoetingsplek, informatiepunt en vertrouwd anker in de buurt.’