In een wereld vol geopolitieke spanningen, de gevolgen van klimaatverandering en andere dreigingen willen steeds meer mensen zich beter voorbereiden op onverwachte situaties.
Tegelijkertijd groeit bij overheden en hulporganisaties de behoefte om goed voorbereide burgers op een veilige en betekenisvolle manier te kunnen laten bijdragen. Ralf van Vegten is sinds een jaar kwartiermaker-directeur van de BurgerReserve, een nieuw missie gedreven maatschappelijk initiatief. “We willen in iedere straat een BurgerReservist: iemand die niet alleen zelf beter voorbereid is, maar ook als aanjager van samenredzaamheid van betekenis kan zijn voor de eigen straat, buurt of werkplek.”
Het is een compacte opleiding die de BurgerReserve aanbiedt. De opleiding is zo ingericht dat binnen 36 uur de basis wordt gelegd voor een weerbaardere burger. Na zes uur e-learning doorlopen de deelnemers een dertig uur durend programma, opgebouwd rond een live crisisscenario, op het Nationaal Trainingscentrum in Vught. Onder begeleiding van ervaren instructeurs leren mensen onder andere omgaan met stress, samenwerken met mensen die ze niet kennen, leiding geven en ontvangen in ad-hocsituaties, ethische afwegingen maken over wie als eerste hulp nodig heeft en levensreddend handelen.
Inmiddels zijn enkele honderden BurgerReservisten opgeleid. Maar dat aantal moet snel groeien, aldus Van Vegten. “Uiteindelijk willen we dat in iedere gemeente een netwerk van getrainde BurgerReservisten aanwezig is, in elke straat binnen de bebouwde kom een. Zij kunnen in het dagelijks leven van betekenis zijn voor hun omgeving en, binnen duidelijke afspraken, bijdragen aan noodsteunpunten en andere vormen van burgerhulpverlening. Altijd aanvullend op professionele hulpdiensten en in samenwerking met andere bestaande vrijwilligersorganisaties.”
“Wat mij het meest bijblijft, is de adaptiviteit van de mens”, deelt een mbo-student over de opleiding tot BurgerReservist. De deelnemers variëren in leeftijd van 18 tot 80 jaar.
“Wat ik vooral meeneem? Dat je onder druk meer kunt dan je denkt, mits je samenwerkt, blijft communiceren en blijft handelen”, zegt een accountmanager uit Amsterdam.
“Wat je daar leert — handelen onder onzekerheid, snel een team vormen, je eigen grens kennen en leiderschap nemen als het moet — zijn precies de vaardigheden die een ambtenaar in crisistijd nodig heeft”, zegt een rijksambtenaar.
Het is feedback waar Van Vegten blij mee is: “Uiteindelijk gaat het ons er ook om dat je jezelf goed leert kennen en het vertrouwen krijgt om te doen wat je kunt. Niets doen is vaak de slechtste keuze.”
Een weerbare medewerker is een weerbare inwoner
Een crisis houdt niet op bij de voordeur van een organisatie. “Ons credo is: een weerbare medewerker is een weerbare inwoner. De vaardigheden die mensen tijdens de opleiding ontwikkelen, nemen zij niet alleen mee naar hun werk, maar ook naar huis, hun straat en hun buurt.”
“Dat past bij de Whole of Society-benadering: een samenleving die niet alleen door de overheid en professionele hulpdiensten wordt beschermd, maar waarin burgers, werkgevers en maatschappelijke organisaties zelf actief bijdragen aan de voorbereiding op, respons tijdens en het herstel na een crisis. Maatschappelijke weerbaarheid is niet uitsluitend een verantwoordelijkheid van de overheid. Ook werkgevers, maatschappelijke organisaties en burgers hebben daarin een rol.”
“Veel mensen hebben de illusie dat een ramp of crisis plaatsvindt op een moment dat je thuis bent. Het is echter net zo waarschijnlijk dat een calamiteit zich voordoet terwijl je aan het werk bent. Dat vraagt erom dat werkgevers anders nadenken over hun verantwoordelijkheid in een crisissituatie; een verantwoordelijkheid die verder gaat dan BHV en de zorg voor de eigen organisatie. Het gaat niet alleen om wat werkgevers vanuit hun expertise, middelen en dienstverlening kunnen doen, maar ook om de manier waarop medewerkers aan de crisishulpverlening en het functioneren van de samenleving kunnen bijdragen.”
Dat sluit aan bij de handreiking die VNO-NCW en MKB-Nederland in 2026 publiceerden over de vraag hoe bedrijven zich kunnen voorbereiden op grootschalige crises.
Beter voorbereid op crises binnen bestaande opleidingsbudgetten
De opleiding van het overgrote deel van de BurgerReservisten wordt gefinancierd vanuit bestaande opleidingsbudgetten van werkgevers. Van Vegten: “Uit terugkoppeling van deelnemers en werkgevers blijkt dat de opleiding bijdraagt aan het zelfvertrouwen, de mentale weerbaarheid en het handelingsperspectief van medewerkers. Teams met meer weerbare medewerkers zijn beter in staat om ook onder druk t
e blijven samenwerken, communiceren e/n handelen. Door medewerkers op te leiden, investeren werkgevers niet alleen in hun eigen organisatie, maar ook in de weerbaarheid van de samenleving. Want een weerbare medewerker is ook een weerbare inwoner. Daarnaast past het bijdragen aan de opleiding van BurgerReservisten bij de maatschappelijke doelstellingen van organisaties, zoals CSR, ESG en MVO. Dat versterken we nog door voor iedere vier gefinancierde opleidingen, één opleiding extra mogelijk te maken voor mensen die geen werkgever hebben of het om andere redenen niet kunnen betalen. We geloven in dit financieringsmodel: we bouwen op bijdragen van werkgevers en donaties om onze BurgerReservisten op te leiden en om onze wachtlijst van zo’n 2500 mensen weg te kunnen werken.”
Door werkgevers actief te betrekken bij het opleiden van BurgerReservisten, creëert deBurgerReserve voor lokale overheden ook de mogelijkheid om het lokale bedrijfsleven concreet bij de crisisvoorbereiding te betrekken en bestaande crisisstructuren aan te vullen. “Bedrijven kunnen zo bijdragen aan het versterken van de sociale cohesie en samenredzaamheid in wijken en buurten. Een denkbaar toekomstig scenario is dat lokale netwerken van BurgerReservisten, binnen een vooraf afgesproken inzetmodel, ook van betekenis kunnen zijn bij bijvoorbeeld het bemensen van noodsteunpunten.”
Ingrijpen op de dijk in Volendam
Deelnemers aan de opleiding tot BurgerReservist zijn afkomstig van veel verschillende werkgevers; van Rabobank tot het KNMI en van Randstad tot de gemeente Tilburg. Gaby Jeuken, HR Business Partner van dienstverlener Guidion, nam zelf met een aantal collega’s deel: “Het bijzondere is dat je wat je leert ook direct kunt toepassen in je werk. Denk aan samenwerken, maar ook aan communicatie. Bij sommige collega’s heeft het ook de interesse gewekt voor gerelateerde opleidingen, zoals BHV. Ik hoor van collega’s terug dat de training hen heeft laten nadenken over hoe je in elkaar zit als persoon. Hoe je reageert onder druk, hoe je samenwerkt met anderen en hoe je toch kunt handelen in onverwachte situaties. Dat zijn inzichten die je meeneemt in je werk, maar ook daarbuiten.”
Een bijzonder voorbeeld is het verhaal van haar collega Jennifer (24). Tijdens een weekend zag zij op de dijk in Volendam een man hard achterover vallen. Direct betrokkenen raakten in paniek, maar Jennifer voelde zich geroepen om in actie te komen. Ze heeft de man gereanimeerd. “Normaal gesproken ben ik helemaal niet zo directief. Maar juist door de training lukte het om kalm te blijven en te doen wat nodig was. Niet door alleen op gevoel te handelen, maar door te vertrouwen op de structuur die ik geleerd heb.”
De Algemene Rekenkamer
Ook voor de overheid in de rol van werkgever biedt de opleiding van deBurgerReserve meerwaarde. Annemarie Jansen is stafdirecteur bij de Algemene Rekenkamer. Ze motiveerde een aantal collega’s uit het crisisteam om deel te nemen en kon zelf natuurlijk niet achterblijven. “Dertig uur lang word je ondergedompeld in een compleet andere context. Je wordt onder druk gezet en komt met mensen in contact die je binnen je werk- of privébubbel niet zo snel zou tegenkomen. Collega’s geven aan dat het heel goed is dat we dit als organisatie mogelijk maken. We krijgen een gemeenschappelijke ervaring die we kunnen gebruiken als onze organisatie in een crisissituatie terechtkomt.”
“Maar ik zie ook buiten crisistijd de toegevoegde waarde voor onze organisatie. We zijn een denkorganisatie met allemaal hoogopgeleide mensen, zoals accountants en wetenschappers. Naast de mentale weerbaarheid versterken we hiermee het handelingsvermogen van mensen en hun algemene weerbaarheid.”
“Ik heb zelf niet alleen de training gevolgd, maar ook meegedaan aan een oefening van deBurgerReserve in Rotterdam, die door de gemeente was georganiseerd. Zo’n oefening gun ik iedereen, omdat je dan beseft dat je niet alleen moet vertrouwen op een relatief anonieme overheid, maar dat je zelf onderdeel bent van de maatschappij en daarin een eigen verantwoordelijkheid kunt invullen.”
Van Vegten: “We zijn een relatief nieuw initiatief. Dan is het heel waardevol om terug te krijgen dat we iets aanbieden dat er daadwerkelijk toe doet. Wij geloven dat een belangrijke rol van BurgerReservisten die van aanjager van samenredzaamheid kan zijn. Buurtbewoners die zijn opgeleid tot BurgerReservist hebben een sterker besef van het belang van een goede voorbereiding. Tijdens de opleiding worden zij ook uitgedaagd om daarover met hun buurt of straat in gesprek te gaan: samen ben je immers weerbaarder.”